Hayrabolu: Tarihi ve Kültürel Mirasıyla Tekirdağ'ın Kadim İlçesi

Tekirdağ'ın kuzeybatısında, Ergene havzasında yer alan Hayrabolu, Trakya'nın en eski yerleşim birimlerinden biri olarak dikkat çekiyor. İl merkezine 52 kilometre uzaklıktaki ilçe, zengin tarihi dokusu ve doğal güzellikleriyle ziyaretçilerine farklı bir deneyim sunuyor. Hayrabolu, adını da beraberinde getiren köklü geçmişiyle bölgenin kültürel mirasında önemli bir yere sahip.

Tarih ve Kuruluş Efsanesi

Hayrabolu'nun bilinen eski adı Chariupolis'tir ve Rüzgarlı Şehir anlamına gelir. Türkler tarafından ilk kez 1358 yılında fethedilen bölge, kısa bir süre sonra Roma İmparatorluğu'nca geri alınmış; 1368 yılında Sultan I. Murad zamanında ikinci ve son kez fethedilmiştir. Bu tarihten sonra Anadolu'nun çeşitli bölgelerinden, özellikle Kayseri ve Sivas dolaylarından seçilen aileler Hayrabolu ve çevresine yerleştirilmiştir. İkinci fethin ardından Hanripol olarak değiştirilen isim, zamanla bugünkü halini almıştır.

İlçenin kuruluşuna dair anlatılan efsaneye göre, bölge tarihin çok eski çağlarında ormanlık bir alanmış. Hayvancılıkla geçinen göçebe bir kabilenin koyunları kaybolunca, çoban günlerce süren arayışın ardından böğürtlen ve güvem çalılıklarıyla kaplı bir çatakta dinlenmek için bir taşa oturmuş. Oturduğu taşın kendiliğinden dönerek yönünü kuzeye çevirmesiyle korkuya kapılan çoban, durumu kabile reisine anlatmış. Kabile, taşın gösterdiği kuzey yönündeki bayıra çıktığında kayıp koyunların tamamını orada bulmuş. Bu olayın ardından kabile, bugünkü Hayrabolu'nun bulunduğu yere yerleşmeye karar vermiş. Dönerkaya olarak anılan bu taşın bulunduğu mevki, günümüzde Kahya Mahallesi mezarlıklar bölgesindedir; kayanın kendisi toprak altında kalmış olsa da mevkiini bilenler ve şehrin kuzey rüzgarlarına açık konumu bu efsaneyi canlı tutuyor.

Mimari Miras: Camiler ve Tarihi Yapılar

Hayrabolu'nun tarihi dokusunu yansıtan en önemli yapılar arasında Paşa Camii yer alıyor. Kayıtlarda Çelebi Sultan Mehmet Camii olarak da geçen bu eser, İstanbul'un fethinden önce 1419 yılında yaptırılmış ve ilçedeki tek cami olma özelliğini taşıyor. Mimar Hacı İvaz Paşa'nın eseri olan cami, 1875'te geniş çaplı bir onarım görmüş; 2001'de çatısının çökmesinin ardından 2004'te yeniden onarılarak 2005 başında ibadete açılmıştır.

Hasan Bey Camii ise kayıtlarda Ulu Camii ve Güzelce Hasan Bey Camii olarak anılıyor. II. Beyazıd'ın damadı Güzelce Hasan Bey tarafından yaptırılan cami, 1486'da başlanan inşaatın ardından 1499'da ibadete açılmış. Amerika Birleşik Devletleri'nden bir üniversitenin heyeti, caminin mimarisini incelemek için gelmiş ve özellikle ses ile günışığını alma sistemlerine hayran kalmıştır.

Çarşı Camii, kayıtlarda Hasib Bey Camii ve Kethüdazade Çorumlu Mustafa Bey Camii olarak da biliniyor. Çorumlu Mustafa Bey tarafından 1686'da yaptırılmaya başlanan cami, onun vefatı üzerine Mehmet Hasib Bey tarafından tamamlanmıştır. Ayrıca Kanuni Sultan Süleyman'ın Deve Kolları Kumandanı, şair ve evliya Sarban-ı Ahmed'in türbesi olan Sarban-i Ahmet Dergahı, 1527'de Kanuni'nin fermanıyla inşa edilmiş ve zaman içinde restorasyonlardan geçmiştir. İlçede günümüze ulaşamayan tarihi eserler arasında Beyler Hani Camii, İbrahim Celebi Camii, İskender Pasa Camii, Gazi Süleyman Pasa Camii, 12 mescit ve 2 köprü bulunuyor. Ataullah Bey'in Tekirdağ yolu üzerinde Hayrabolu deresi üzerine yaptırdığı altı gözlü Hacılar Köprüsü ise ayakta kalan yapılardan biridir.

Arkeolojik Zenginlikler ve Doğal Yapı

Hayrabolu'nun Kabahöyük, Delibedir ve Kadriye köylerinde höyükler ve tümülüsler bulunuyor. Hacılı Köyü'ndeki Tek Höyük tümülüsünde yapılan kazılarda Roma dönemine ait Trakyalı bir savaşçının yakma (kremasyon) mezarı ortaya çıkarılmıştır. Bu buluntular, bölgenin antik çağlardan beri önemli bir yerleşim alanı olduğunu gösteriyor.

İlçe, Tekirdağ'ın kuzeybatısında Ergene havzasında, Hayrabolu deresi vadisinde kurulmuştur. Arazisinin %60'ı ova, %35'i hafif engebeli, %5'i orman örtüsüyle kaplıdır. Deniz seviyesinden en yüksek noktası 269 metreyle Kabahöyük tepesidir. Hayrabolu deresi, ilçe merkezinden geçerek kuzeyde Ergene Nehri'ne dökülür. İlçede Bayramşah, Büyük Karakarlı, Çerkezmüsellim, Dambaslar, Hayrabolu merkez, Hedeyli, Karababa, Karakavak, Örey, Övenler, Parmaksız, Soylu, Susuzmüsellim ve Temrezli göletleri olmak üzere 14 sulama göleti bulunmaktadır. Trakya geçit ikliminin görüldüğü Hayrabolu'da kışlar oldukça yağışlı ve soğuk, yazlar az yağışlı ve sıcaktır; yıllık yağış ortalaması 600 mm'dir.

İdari Yapı, Eğitim ve Günümüz Hayrabolu'su

Sefer yolu üzerinde bulunuşu nedeniyle uzun yıllar, özellikle Kanuni devrinde at ve develerden kurulan savaş ikmal kollarına kışlak olmuştur. Fetihten sonra Cerman Sancağına bağlı bir bucak merkezi iken 1849'da Tekirdağ'a bağlanmış, 1867'de müstakil kaymakamlık haline gelmiş ve 1868'de ilçe olmuştur. Tekirdağ'ın 1924'te il olmasıyla birlikte ilçe, Tekirdağ'a bağlı kalmaya devam etmiştir. Hayrabolu idari olarak Aydınevler, Hisar, İlyas ve Kahya mahallelerinden oluşmakta; Çerkezmüsellim ve Şalgamlı belde belediyeleri ile 46 köy ilçeye bağlıdır.

Eğitim alanında Hayrabolu'da bir genel lise, bir Anadolu lisesi, bir kız meslek lisesi, bir endüstri meslek lisesi ve 16 ilköğretim okulu bulunmaktadır. Trakya Üniversitesine bağlı Meslek Yüksek Okulu'nda Seracılık, Elektrik, Motor ve Muhasebe bölümleri yer alıyor. İlçede okullaşma oranı %100'dür. 1979'da kurulan Halk Eğitim Merkezi, bugüne kadar binlerce vatandaşa kurs belgesi vermiştir. Sağlık hizmetleri açısından 1995'te hizmete giren 50 yataklı Hayrabolu Devlet Hastanesi, ilçenin önemli sağlık kurumlarından biridir.

Kapanış

Hayrabolu; efsaneleri, Osmanlı'dan kalan camileri, arkeolojik höyükleri ve verimli topraklarıyla Tekirdağ'ın keşfedilmeyi bekleyen kadim bir köşesidir. Ayçiçeği ve buğdaya dayalı tarımsal sanayisi, tamamlanmış organize sanayi alanı ve sınır kapılarına yakınlığıyla gelecekte bölgenin önemli sanayi merkezlerinden biri olma potansiyeli taşımaktadır. Tarihe ve doğaya ilgi duyanlar için Hayrabolu, hem geçmişin izlerini hem de Trakya'nın sakin atmosferini bir arada sunuyor.

Kaynak: tr.wikipedia.org
Görsel: Bobrayner, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0